Pierwszą ekspozycję w muzeum w Muszynie uroczyście otwarto w dniu 3 sierpnia 1958 roku. Oficjalna nazwa tej instytucji w tym okresie brzmiała „Muzeum Pamiątek Muszyny-Zdroju”. W Księdze Pamiątkowej pod powyższą datą znajduje się zapis:

Z inicjatywy opiekuna społecznego nad zabytkami i prezesa koła Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Muszynie, rozpoczęto starania mające na celu założenie Muzeum Pamiątek Muszyny. Równolegle ze staraniami o lokal na muzeum, prowadzono przez miejscowy radiowęzeł zbiórkę eksponatów i pieniędzy. Łańcuch zbiórki pieniężnej zapoczątkowali członkowie zarządu koła PTTKT w skład którego wchodzili:

Prezes - Karol ROJNA,
Wiceprezes - mgr Maria
GRUSZEWSKA,
Sekretarz - Kazimierz
JEŻOWSKI,
Skarbnik - Kazimierz
MIZAGA

Zarządowi aktywnie pomagali: Stanisław Gomółka, Józef Paczosa, Józef Serwiński, Andrzej Skalski, Mikołaj Szyłow, Jerzy Niedziałek, Lucjan Machniewski, Henryk Wójcik, Marian Ruchała.

Po dwuletnich staraniach, uzyskano lokal na pomieszczenie muzeum w zabytkowym budynku Nadleśnictwa Państwowego, a przez radiowęzeł zebrano kwotę 2250 zł.

Z tym zasobem gotówki przystąpiono do remontu lokalu. Przy remoncie i oczyszczaniu lokalu pomagała młodzież Związku Harcerstwa Polskiego Szkoły Podstawowej nr 1 z Muszyny, ZHP Zasadniczej Szkoły Metalowo-Drzewnej z Krynicy i będąca w tym czasie na obozie harcerskim młodzież hufca ZHP z Jarocina.
Żywo interesował się pracami i pomagał choć z daleka były mieszkaniec Muszyny Adam Czarnowski z Warszawy, dr Wiktor Medwecki z Krakowa i Franciszek Kmietowicz przebywający w Kanadzie.

W uroczystości otwarcia wzięli udział m.in. Prezes Okręgowej Komisji Opieki nad Zabytkami w Krakowie Adam Jagielski, Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Muszynie Antoni Przybylski, wybitny krajoznawca Adam Czarnowski z Warszawy, Prezes Zarządu Oddziału PTTK w Krynicy-Zdroju dr Julian Zawadowski. Wszyscy goście podkreślali znaczenie jakie ta placówka kulturalno-oświatowa będzie mieć dla regionu oraz życzyli jej pomyślnego rozwoju.

Pierwszego indywidualnego wpisu w księdze Pamiątkowej dokonał w dniu otwarcia pierwszy Kustosz tej placówki Karol Rojna, który tak określił cele, jakie mu przyświecały przy tworzeniu tej placówki kultury:

Zakładając Muzeum Pamiątek Muszyny pracowałem nad przeszłością dla przyszłości. Niech ten skromny zbiór pamiątek po praojcach Muszyny, stale wzrasta jako żywa księgą dla przyszłych naszych pokoleń.

Na otwarcie muzeum oprócz ekspozycji stałej przygotowano również wystawę czasową która nosiła tytuł „Piękno Muszyny Zdroju”. Zaprezentowane zostały na niej dokumentalno - krajoznawcze fotografie Adama Czarnowskiego i Mieczysława Jarończyka. Część z tych prac przekazana została jako dar dla muzeum i stanowi obecnie cenną dokumentację fotograficzną. Karol Rojna aby zasilić skromna kasę muzeum wydał w 1958 roku wraz Kołem PTTK w Muszynie pierwszy powojenny INFORMATOR ILUSTROWANY Muszyna – Zdrój, swojego autorstwa w którym wykorzystano fotografie zaprezentowane na otwarciu muzeum.

Ekspozycję muzealną otwarto przy niewielkiej ilości eksponatów; do 1969 roku zgromadzono ich 288 (pierwsza księga inwentarzowa). Początkowo patronat nad Muzeum sprawowało miejscowe koło PTTK oraz Urząd Miasta. W 1968 roku Muzeum zostaje przejęte przez Zarząd Oddziału PTTK w Krynicy. Zatrudniono wtedy nowego kierownika muzeum – historyka sztuki Agnieszkę Bujarską, natomiast Karol Rojna otwiera w tym czasie swoją Galerię Autorską, w której prezentuje swoje obrazy malowane na szkle. W okresie działalności Pani Agnieszki Bujarskiej pozyskano podczas kwerendy w terenie wiele ciekawych eksponatów z dziedziny etnografii i sztuki ludowej. Zakupiono je z funduszu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Zarządu Głównego PTTK. W 1972 roku muzeum posiadało 572 eksponaty. Dzięki staraniom kustosza tej placówki powstała również profesjonalnie wykonana ekspozycja historyczna której projekt plastyczny wykonała krakowska artystka Teresa Białas – Terakowska.

W 1972 roku nastąpiła kolejna zmiana kierownika muzeum – stanowisko to zostało powierzone Wiesławie Czerniec . Kontynuując pracę zaczętą przez swoich poprzedników, dokonywała ona zakupów (już tylko z funduszów ZGPTTK), organizowała wystawy czasowe, prelekcje oraz prowadziła prace badawcze dotyczące zabytków, historii rodów muszyńskich, strojów mieszczańskich, a także miejscowej gwary. Jej niezwykle aktywną działalność przerwała choroba, która zmusiła ją do rezygnacji z czynnej pracy zawodowej. W 1986 roku pracę w muzeum rozpoczęła jako nowy kierownik Barbara Rucka, która jeszcze przez dwa lata korzystała z doświadczenia Wiesławy Czerniec zatrudnionej na pół etatu.

W latach 1986-2008 zakupionych zostało 137 eksponatów, darowanych zostało 519, pozyskano 160. Dokonano konserwacji 55 eksponatów. Udało się również dwukrotnie powiększyć metraż muzeum po przejęciu i wyremontowaniu w 1996 roku pomieszczeń dawnego archiwum Nadleśnictwa Państwowego z Piwnicznej. Nowe sale wyposażono w gabloty wykonane przez Zespół Szkół Zawodowych w Krynicy-Zdroju, według projektu Barbary Ruckiej. Koszt materiałów do remontu i modernizacji ekspozycji pokryto z dotacji Zarządu Głównego PTTK – Komisji Opieki nad Zabytkami, natomiast Urząd Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna zabezpieczył grupę remontowo-budowlaną. W ramach akcji oświatowej muzeum prowadzi lekcje muzealne oraz prelekcje dla grup. Placówka ta udostępnia również materiały osobom piszącym o regionie oraz instytucją naukowym. W latach 1990-1999 z pomocy takiej skorzystało 103 osoby. Oprócz działalności oświatowej muzeum prowadzi również prace związane z ochroną zabytków między innymi opracowując wnioski o wpis do rejestru zabytków oraz bierze udział w komisjach konserwatorskich związanych z prowadzonymi pracami remontowo-budowlanymi i konserwatorskimi. W latach 1986-2008 muzeum wydało przewodnik „Muszyna i okolice” oraz trzy foldery opracowane wspólnie z Centralnym Ośrodkiem Turystyki Górskiej w Krakowie pt. „Muzeum Regionalne PTTK w Muszynie, Zarys Historii Klucza Muszyńskiego, Szlakiem Zabytków Muszyny”, a w 2009 roku folder sfinansowany przez Starostwo Powiatowe w Nowym Sączu „Cerkwie Państwa Muszyńskiego”. W ramach współpracy z Towarzystwem Miłośników Ziemi Muszyńskiej muzeum brało udział w redagowaniu „Echa Muszyny” (miesięcznik) i „Almanachu Muszyny” (rocznik), opracowało również monografię muszyńskiego kościoła parafialnego pw. św. Józefa oraz informator Zabytkowe świątynie regionu muszyńskiego. Muzeum oprócz stałej działalności wystawienniczej, organizuje również wystawy czasowe, średnio cztery w roku. Najciekawsze z nich to: „Krajobrazy Słowacji w fotografii Michala Petrilaka”, „Wystawa grafiki Vasyla Madzelana”, „Wystaw malarstwa Roberta Hoflinga”, „Twórcy ze Starej Lubovni”, „Cudna sztuka naiwna”, „Zabytki i pejzaże Państwa muszyńskiego”, „Kolory pogranicza „, Barwy i dźwięki Afryki”. Zorganizowanych zostało również kilkanaście wieczorków poetyckich i satyrycznych zorganizowanych wspólnie z Kołem Literackim działającym w muszyńskim liceum. Muzeum na bieżąco współpracuje z organizacjami pozarządowymi miedzy innymi z: Kołem Terenowym PTTK Muszynie, Towarzystwem Miłośników Ziemi Muszyńskiej, Towarzystwem Przyjaciół Sztuk Pięknych, Redakcją Almanachu Muszyny oraz instytucjami kulturalno-oświatowymi takimi jak: Biblioteka w Muszynie i Starej Lubovni, Wojewódzki Konserwator Zabytków, Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, Muzeum i Okręgowy Dom Kultury w Starej Lubovni, Archiwum w Nowym Sączu i Bardejowie, Liceum Ogólnokształcącym w Muszynie.
W związku z koniecznością stworzenia nowej ekspozycji w zrekonstruowanym zajeździe i związanymi z tym olbrzymimi kosztami, w 2009 roku eksponaty wraz z dokumentacją naukową, przekazane zostały w depozyt Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Muszynie i obecnie muzeum jest zarządzane przez tą instytucję kultury.
Od momentu otwarcia nowej siedziby tj. 31 lipca 2010 roku, muzeum zorganizowało 4 prelekcje historyczne w ramach w ramach cyklu pn. „Spotkania z Historią”, 3 wystawy czasowe oraz koncert jazzowy Leszka Żądły.
Obecnie w zbiorach muzeum znajduje się 2550 eksponatów z dziedziny: etnografii, historii, sztuki, archeologii, numizmatyki, militariów.

 

SIEDZIBA MUZEUM

Obecny budynek będący siedzibą muzeum jest rekonstrukcją zabytkowego XVIII wiecznego budynku potocznie nazywanego "Zajazdem". Oryginalny zabytkowy budynek, który położony był przy ul. Kity 26 został wpisany w 1987 roku do rejestru zabytków w granicach posadowienia budynku. W 1999 roku Nadleśnictwo przekazuje budynek gminie, która w 2008 roku ze względu na jego bardzo zły stan techniczny (zawilgocenie ścian, grzyb, próchnicę drewna) oraz planowaną budowę obwodnicy wnioskuje o jego wykreślenie z rejestru zabytków, rozbiórkę i zrekonstruowanie w nowym miejscu nie narażonym na działanie wilgoci. Decyzja ta uratowała zbiory muzeum, gdyż podczas powodzi w czerwcu 2010 roku miejsce dawnego zajazdu zamieniło się w małe jeziorko. Prace przy rozbiórce i rekonstrukcji obiektu wykonywała pod nadzorem konserwatorskim firma REM-BUD z Nowego Sącza.

Obiekt ten wybudowany został w ciągu siedmiu miesięcy - od listopada 2008 do maja 2010 roku - w ramach projektu „Wielofunkcyjne domy w Muszynie, Ľubotínie i Dubovicy – centra rozwoju współpracy transgranicznej Gminy Muszyna i mikroregionów Minčol i Horná Torysa”, współfinansowanego przez Unię Europejska z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska –Republika Słowacka 2007-2013

Głównym celem tego projektu było stworzenie w Muszynie, Lubotinie i Dubovicy wielofunkcyjnych centrów kultury . W ramach projektu w Muszynie zrekonstruowano XVIII –wieczny zajazd pełniący obecnie funkcje muzeum i informacji turystycznej w Muszynie ( o łącznej powierzchni 361,33 m2).

Realizacja inwestycji odbywa się jednocześnie po obu stronach granicy, przy czym rolę Partnera Wiodącego ze względu na doświadczenie w realizacji projektów europejskich pełnił partner polskim pod kierownictwem Burmistrza Muszyny Jana Golby. Zadania inwestycyjne realizowane były samodzielnie przez poszczególnych partnerów. Bieżącą realizację muszyńskiej inwestycji nadzorował zespół w składzie: Włodzimierz Tokarczyk– w-ce Burmistrz MiGU - nadzór nad pracami budowlanymi, Stanisław Michalik –koordynator projektu, Małgorzata Pszczółka – koordynator ds. inwestycji, Maria Bochenek – koordynator ds. finansowych, Elżbieta Jędrzejek - Półtorak koordynator ds. zamówień publicznych, Barbara Rucka – koordynator ds. promocji i opracowania koncepcji współpracy trans granicznej. Pierwszym ukończonym obiektem był zrekonstruowany na podstawie projektu Mirosława Trzupka, zajazd w Muszynie.

Uroczyste otwarcie tego obiektu nastąpiło w dniu 31 lipca 2010 roku, a jego poświęcenia dokonał ks. proboszcz Józef Wierzbicki. W uroczystości uczestniczyli miedzy innymi poseł Andrzej Czerwiński, wicemarszałek Małopolski Leszek Zegzda, wicewojewoda Stanisław Sorys, Starosta Nowosądecki Jan Golonka. Uroczystego przecięcia wstęgi dokonał Burmistrz Jan Golba.

Oryginalny Budynek-Zajazdu, w którym swoją siedzibę od 1958 roku aż do rozbiórki w listopadzie 2009 miało Muzeum Regionalnego PTTK „Państwa Muszyńskiego”, zbudowany został na przełomie XVIII/XIX wieku i był jednym z najstarszych zabytków świeckich w regionie. Zajazd ten stanowił niegdyś całość z karczmą, która istniał do lat 30-tych naszego stulecia. Zarówno gospodarze jak i zatrzymujący się podróżni mieszkali w zajeździe (gospoda). Karczma natomiast pełniła rolę dzisiejszej restauracji, gdzie każdy przybyły (miejscowy lub podróżny) mógł liczyć zarówno na posiłek jak i coś mocniejszego. Namacalnym dowodem istnienia karczmy były odkopane podczas robót ziemnych w 1972 roku i prac archeologicznych w 2009 roku części fundamentów. Muzeum posiada rysunek zajazdu z 1837 roku opublikowany w gazecie Przyjaciel Ludu. Opierając się na tych materiałach ikonograficznych można stwierdzić, że była to typowa klasycystyczna karczma polska z wielką sklepioną sienią w części środkowej i unikalnym kanałowym systemem grzewczym. Ciągnęła się ona od bramy wjazdowej do obszernego stanu (szopa, stajnia, powozownia) położonego w południowo - zachodniej stronie zespołu dworskiego. Do nowego zrekonstruowanego obiektu przeniesiono jedynie niektóre zdrowe technicznie elementy z dawnego zajazdu, które obecnie stanowią jego części konstrukcyjno-dekoracyjne (schody, belkowanie, szalowanie).

UA-22074793-1